Νέα μελέτη σε περισσότερους από 27.000 ανθρώπους δείχνει ότι το μεταβολικό σύνδρομο επιταχύνει τη γήρανση του εγκεφάλου – Όσο περισσότεροι οι παράγοντες κινδύνου, τόσο μεγαλύτερη η απόκλιση από την υγιή εγκεφαλική γήρανση
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το μεταβολικό σύνδρομο πλήττει 1 στους 4 ενήλικες παγκοσμίως. Συνήθως θεωρείται προειδοποιητικό σημάδι για την εμφάνιση διαβήτη και καρδιαγγειακών παθήσεων, ωστόσο νέα έρευνα υποδηλώνει ότι οι επιπτώσεις του ενδέχεται να είναι πολύ περισσότερες – νέα μελέτη υποστηρίζει ότι μπορεί επίσης να επιταχύνει τη γήρανση του εγκεφάλου. Όπως εξηγεί στο The Conversation η Abigail Dove, μεταδιδακτορική ερευνήτρια Νευροεπιδημιολογίας στο Karolinska Institutet, το μεταβολικό σύνδρομο δεν είναι μια μεμονωμένη πάθηση. Πρόκειται για ένα σύνολο 5 στενά συνδεδεμένων παραγόντων κινδύνου: υψηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα, υψηλή αρτηριακή πίεση, υπερβολικό κοιλιακό λίπος, χαμηλά επίπεδα χοληστερόλης HDL και αυξημένα τριγλυκερίδια. Ένα άτομο διαγιγνώσκεται με μεταβολικό σύνδρομο όταν παρουσιάζει τουλάχιστον 3 από αυτούς τους παράγοντες. Ο καθένας από αυτούς μπορεί να βλάψει την υγεία ανεξάρτητα, αλλά από κοινού ενδέχεται να έχουν σημαντικά μεγαλύτερη επίδραση. Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει το μεταβολικό σύνδρομο με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, άνοιας και νόσου Πάρκινσον. Ωστόσο, ο ακριβής τρόπος με τον οποίο επηρεάζει τον εγκέφαλο παρέμενε ασαφής. Για να διερευνήσουν το ζήτημα, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 27.375 συμμετέχοντες στη UK Biobank, μια σημαντική βάση δεδομένων για την υγεία που παρακολουθεί ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο σε βάθος χρόνου. Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε ένας δείκτης γνωστός ως «χάσμα ηλικίας εγκεφάλου». ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ Mακροζωία: Ο κρυφός δείκτης που αποκαλύπτει αν θα γεράσουμε καλά – Όλοι μπορούμε να τον βελτιώσουμε Μουδιάσματα και τσιμπήματα: Ποια πάθηση μαρτυρούν – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο Μεταβολικό σύνδρομο: Οι τροφές με πολυφαινόλες μειώνουν κατά 23% τον κίνδυνο για την καρδιά Τι είναι το χάσμα ηλικίας εγκεφάλου; Αν και όλοι γερνούν με τον ίδιο χρονολογικό ρυθμό, ο εγκέφαλος δε φθείρεται απαραίτητα με τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα άτομα. Ορισμένοι άνθρωποι έχουν εγκέφαλο «νεότερο» από την πραγματική τους ηλικία, ενώ άλλοι μπορεί να παρουσιάζουν σημάδια επιταχυνόμενης γήρανσης. Οι εξελίξεις στη μαγνητική τομογραφία και την τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπουν πλέον στους επιστήμονες να εκτιμήσουν τη φαινομενική ηλικία ενός εγκεφάλου με βάση δομικά χαρακτηριστικά, όπως η απώλεια εγκεφαλικού ιστού, η υποβάθμιση των νευρικών ινών που συνδέουν διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου και η βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία. Στη μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν περισσότερους από 1.000 δείκτες απεικόνισης από μαγνητικές τομογραφίες, για να εκτιμήσουν την ηλικία του εγκεφάλου κάθε συμμετέχοντα. Αρχικά, εκπαίδευσαν ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης, χρησιμοποιώντας τομογραφίες από τους πιο υγιείς συμμετέχοντες, των οποίων η ηλικία του εγκεφάλου αναμενόταν να αντιστοιχεί σχεδόν πλήρως στην χρονολογική τους ηλικία. Μόλις το σύστημα έμαθε τα τυπικά χαρακτηριστικά της γήρανσης ενός υγιούς εγκεφάλου, εφαρμόστηκε στον ευρύτερο πληθυσμό της μελέτης. Τα ευρήματα έδειξαν ένα σαφές μοτίβο: Τα άτομα με μεταβολικό σύνδρομο είχαν πιο «ηλικιωμένους» εγκεφάλους. Όσο μεγαλύτερος ήταν, δε, ο αριθμός των παραγόντων του μεταβολικού συνδρόμου που παρουσίαζε ένα άτομο, τόσο μεγαλύτερη ήταν η διαφορά μεταξύ της ηλικίας του εγκεφάλου και της πραγματικής ηλικίας. Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες με 3 παράγοντες μεταβολικού συνδρόμου είχαν εγκεφάλους μεγαλύτερους κατά ένα έτος από τη χρονολογική τους ηλικία. Για όσους πληρούσαν 4 παράγοντες, ο εγκέφαλος ήταν μεγαλύτερος κατά 1,7 έτη, ενώ για τα άτομα που είχαν και τα 5 χαρακτηριστικά του μεταβολικού συνδρόμου η μέση διαφορά αυξήθηκε στα 2,3 έτη. Κάθε μεμονωμένο συστατικό στοιχείο του μεταβολικού συνδρόμου συσχετίστηκε επίσης ανεξάρτητα με πιο «ηλικιωμένο» εγκέφαλο. Γιατί μετράνε μερικά επιπλέον έτη Μια διαφορά 1 ή 2 ετών μπορεί να μη φαίνεται δραματική, αλλά στο πλαίσιο της υγείας του εγκεφάλου είναι σημαντική. Ένας πιο «ηλικιωμένος» εγκέφαλος αποκλίνει από το πρότυπο υγιούς γήρανσης. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης, προβλημάτων μνήμης και άνοιας. Οι ερευνητές εξέτασαν, επίσης, τις βιολογικές διεργασίες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν γιατί το μεταβολικό σύνδρομο φαίνεται να επιταχύνει τη γήρανση του εγκεφάλου. Ανέλυσαν δείγματα αίματος που συλλέχθηκαν από τους συμμετέχοντες στην αρχή της μελέτης. Αυτά τα δείγματα περιείχαν πληροφορίες για εκατοντάδες μεταβολίτες – μικρά μόρια που παράγονται κατά τη διάρκεια των χημικών διεργασιών του οργανισμού. Τρεις βιολογικοί δείκτες φάνηκαν να εξηγούν, εν μέρει, τη σύνδεση αυτή: ➤ Χρόνια φλεγμονή Ο πρώτος ήταν ο GlycA, ένας δείκτης επίμονης φλεγμονής χαμηλού βαθμού. Τα άτομα με μεταβολικό σύνδρομο έτειναν να παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα αυτού του δείκτη. Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να βλάψει τα αιμοφόρα αγγεία, προάγοντας τη συσσώρευση επιβλαβών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο και συμβάλλοντας στην απώλεια εγκεφαλικών κυττάρων. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι διεργασίες ενδέχεται να επιταχύνουν τις δομικές αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση. ➤ Βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία Ο δεύτερος σημαντικός παράγοντας ήταν η αναλογία μεταξύ δύο απολιποπρωτεϊνών, της ApoB και της ApoA1. Αυτές συνδέονται με την αθηροσκλήρωση, μια πάθηση κατά την οποία τα αιμοφόρα αγγεία στενεύουν λόγω λιπιδικών αποθέσεων. Άτομα με μεταβολικό σύνδρομο παρουσίαζαν πιο έντονα σημάδια αθηροσκλήρωσης. Η μειωμένη ροή αίματος μπορεί να στερήσει στον εγκέφαλο οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά, προκαλώντας σταδιακή βλάβη στον εγκεφαλικό ιστό. Ο εγκέφαλος εξαρτάται από τη συνεχή παροχή αίματος, επομένως ακόμη και τα πιο ήπια αγγειακά προβλήματα μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες. ➤ Αλλαγές στα λιπαρά οξέα Ο τρίτος παράγοντας αφορούσε λιπαρά οξέα, όπως τα ωμέγα-6 και άλλα πολυακόρεστα λίπη. Αυτά τα μόρια βρίσκονται σε υψηλή συγκέντρωση στον εγκέφαλο και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της δομής και της λειτουργίας των εγκεφαλικών κυττάρων. Οι αλλαγές στην ισορροπία τους ενδέχεται να επηρεάσουν τις κυτταρικές μεμβράνες, τη φλεγμονή και την επικοινωνία μεταξύ νευρώνων. Οι παράγοντες κινδύνου μπορούν να τροποποιηθούν Ένα από τα πιο ενθαρρυντικά ευρήματα είναι ότι και οι 5 συνιστώσες του μεταβολικού συνδρόμου είναι τροποποιήσιμες και μπορούν να βελτιωθούν μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής και, όπου είναι απαραίτητο, μέσω φαρμακευτικής αγωγής. Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή και ο ποιοτικός ύπνος συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο αποτελεσματικών τρόπων για τη μείωση του μεταβολικού κινδύνου. Η διαχείριση του βάρους, η αποφυγή του καπνίσματος και η τήρηση των συνταγογραφούμενων θεραπειών μπορούν επίσης να κάνουν σημαντική διαφορά. Η γήρανση του εγκεφάλου δεν μπορεί να σταματήσει, αλλά ο ρυθμός της δεν είναι απαραίτητα σταθερός. Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι καρδιαγγειακή, μεταβολική και νευρολογική υγεία είναι στενά συνδεδεμένες. Ό,τι ωφελεί την καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία μπορεί επίσης να συμβάλει στη διατήρηση της μνήμης, της νοητικής λειτουργίας και της δομής του εγκεφάλου σε μεταγενέστερη ηλικία. Το μεταβολικό σύνδρομο θα πρέπει, επομένως, να θεωρείται κάτι περισσότερο από ένα προειδοποιητικό σημάδι για διαβήτη ή καρδιακή νόσο. Μπορεί, επίσης, να αποτελεί ένα πρώιμο σημάδι ότι ο εγκέφαλος γερνά ταχύτερα απ’ ό,τι θα έπρεπε. Ο έλεγχος παραγόντων κινδύνου θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο υγιή γήρανση.
